Word abonnee

Helden in het nieuws

Van Helfteren ‘Dit is een droom die uitkomt’

door: Redactie Helden
7 augustus 2015

Thuis afspreken voor een interview doet Toon van Helfteren nooit. De basketballbondscoach is gesteld op zijn privacy. Bovendien: afspreken in een basketballzaal komt aardig in de buurt. Voor Van Helfteren is de sport een manier van leven. Of draai het om: leven is basketball.

Door Lisette van der Geest

Niet alleen zijn lengte van 201 centimeter valt op aan Van Helfteren. Voor het interview roepen zijn spelers lachend: ‘Vraag hem wanneer zijn snor eraf gaat.’ Het antwoord van de kale coach met de karakteristieke, forse snor is beslist: “Niet. Wat ze op het EK ook presteren. Zonder snor mag ik thuis niet meer binnenkomen, wordt mij gezegd. En na al die jaren ga ik dat niet op het spel zetten.”

Als 15-jarige begon hij zijn rijke loopbaan in de sportwereld. Inmiddels is Van Helfteren 64 jaar oud en na een lange carrière als clubcoach voor de tweede keer in zijn leven bondscoach van het Nederlands team. “Ik zie het coachen nog steeds niet als werk. Wat ik hier doe is een droom die uitkomt”, zegt hij. In september komt de Nederlandse selectie voor het eerst in 25 jaar uit op het EK in Zagreb. Van Helfteren: “Toen we ons plaatsten vorig jaar was dat wel even kicken!”

Hij spreekt snel, maar raakt soms in zijn enthousiasme verstrikt

Het had zomaar anders kunnen lopen bij Van Helfteren. Hij is van de generatie die opgroeide met voetbal. “Kijken en zelf spelen, iedereen deed dat in de vijftiger jaren”, zegt hij. Maar hij begon als tiener flink te groeien. Tijdens zijn middelbare schooltijd in Tilburg merkte de coach: lopen met een voetbal tussen de kleine mannen is frustrerend, dat werkt niet. Van Helfteren was te traag met zijn lange lichaam. Niet lang daarna stapte hij over naar volleybal, dat paste beter.

Over basketball zei hij destijds ironisch genoeg: ‘Dat vind ik helemaal niks. Het ene team heeft de bal, rent naar de andere kant van de zaal en gooit ‘m erin. Vervolgens pakt het andere team de bal en gaat het precies andersom.’ Totdat hij meedeed aan een schooltoernooi. Hij was verkocht. Van Helfteren: “Het is kracht, snelheid, vaardigheid, tactiek en een teamsport, maar met een individuele strijd, een fysiek lijf-aan-lijfgevecht, dat vind ik prachtig. Bij volleybal blijft er altijd een net tussen zitten.”

Aan passie voor de sport ontbreekt het Van Helfteren niet. Hij spreekt snel, brengt een waterval aan woorden, maar raakt soms in zijn enthousiasme verstrikt. “Laat ik eerst even hierover vertellen, dan kom ik straks terug op dat andere onderwerp dat ook interessant is”, klinkt het meermaals.

Tekst gaat verder onder de foto


Beeld: Gerlinde Schrijver

'Onbewust heb ik altijd al gecoacht, ook als speler' 

Het is deels het gemak van communiceren dat hem een goede coach maakt. Daarnaast weet hij als geen ander hoe het is om in de zaal te staan, dat helpt, daar is hij van overtuigd. Tot en met zijn 38ste was Van Helfteren aanvoerder van het nationaal team. Twee jaar later speelde hij nog op het hoogste niveau bij een club uit Delft. “Maar op een gegeven moment wordt het allemaal moeilijker en zwaarder”, zegt hij.

Van Helfteren: “Wat ik me nog heel goed herinner: ik zat met mijn team in een bus op weg naar een wedstrijd en hoorde de muziek die gedraaid werd. Dat is niet de muziek van twintig jaar geleden, dacht ik. En ook niet die van tien jaar geleden… Eigenlijk is het niet míjn muziek. En toen realiseerde ik mij: ik ben 40 jaar, de oudste na mij in het team is 25 jaar.” Even is het stil, dan vervolgt hij: “Zodra je dat bedenkt is het snel klaar.”

Vervolgens vond hij dat het tijd was voor een leven zonder basketball. Zul je altijd zien: binnen een half jaar belde de club uit Delft waar hij een paar maanden eerder nog speelde. Ze vonden dat de huidige coach niet goed genoeg presteerde, of Van Helfteren die rol op zich wilde nemen? Hoewel onverwachts, helemaal vreemd was de vraag niet. “Onbewust heb ik altijd al gecoacht, ook als speler”, zegt Van Helfteren. Hij zei ja.

TEAMKPN Sportfonds verruimt de mogelijkheden

Door de jaren heen zag Van Helfteren de cultuur in het basketball veranderen. Vroeger bleef een speler lang bij een club hangen. Voor hem, hij groeide op in Tilburg maar verhuisde voor zijn sport, werd Delft automatisch een thuis. Daar woont hij nog steeds. “Tegenwoordig vliegen spelers sneller uit. Wie goed presteert wil cashen. En terecht. Destijds waren de vergoedingen zo dat het bijna niet de moeite was naar een volgende club te gaan, dus bleef je hangen.”

Zelf is hij niet van het ‘cashen’. Van Helfteren is een liefhebber. In 2013, voor zijn terugkeer als bondscoach basketball, zei hij: Ik wil het desnoods voor niks doen. Droogjes: “Dat kwam mooi uit, ze hadden ook niks.” Dat maakte het plezier van de coach er niet minder om. “Het gaat mij niet om het geld. Ik ben geen Van Gaal, Hiddink of Advocaat. Helaas misschien, financieel gezien. Maar ik red me.”

Nu, met het EK in het vooruitzicht, is de financiële situatie bij het nationaal team anders. Er zijn meer sponsors en dit jaar is er de steun van het TEAMKPN Sportfonds, speciaal voor teams die unieke, internationale prestaties leveren. Het Nederlandse basketballteam is een van de eerste twee sportteams met deze ondersteuning. Van Helfteren: “Dat verruimt de mogelijkheden. Zo konden we nu een professional aantrekken voor de kracht- en de conditietrainingen. En ook voor de coachstaf is inmiddels salaris beschikbaar.”

Tekst gaat verder onder de foto

'Als pa steeds naar het basketball gaat, willen de kinderen toch mee

Maar Van Helfteren heeft nog een baan. Hij is gymdocent. Hij heeft nog een schooljaar voor de boeg voordat hij de pensioengerechtigde leeftijd bereikt. Op een school in Dordrecht werkt hij part-time. “Ik heb die baan altijd aangehouden voor de zekerheid, ik ben niet zo avontuurlijk ingesteld. Ik ben relatief laat begonnen met coachen en had destijds een gezin met opgroeiende kinderen. Daarom wilde ik het risico niet nemen om voltijd coach te zijn.”

Zijn vrouw speelt niet. Hij leerde haar wel kennen via de sport. Zij kwam kijken bij wedstrijden van zijn team in Delft en de vonk sloeg over. Van Helfteren: “Aanvankelijk denk je: oké, het wordt vanaf nu passen en meten, ik kan niet meer doen wat ik altijd deed. Aan het eind van het liedje ging het allemaal wel. Mijn vrouw is in het basketball meegegroeid en heeft het geaccepteerd.”

Van Helfteren en zijn vrouw zijn ouders van een zoon en dochter. “Ja, zij zijn ook actief in het basketball, al hebben we ze daar niet naartoe gesluisd”, zegt Van Helfteren. Zijn zoon, de oudste van de twee, begon ooit met korfbal, zijn dochter deed aan ballet. Van Helfteren: “Maar weet je wat het is? Als pa thuiskomt van school en direct doorgaat naar de sporthal, komt toch de vraag: mogen we mee?” En zo werden ze op jonge leeftijd met een bal in een hoekje van de zaal gezet terwijl papa zijn training gaf.

Zijn zoon is inmiddels scheidsrechter, zijn dochter “gooit nog steeds een balletje”, zoals Van Helfteren dat noemt. Hij hield zich niet altijd afzijdig. In 1997, vlak nadat zijn contract als bondscoach niet werd verlengd, ging Van Helfteren mee naar trainingen van zijn toen 11-jarige dochter. “Ik heb twee keer langs de kant zitten kijken, daarna meldde ik me bij het clubbestuur. Mag ik het doen?”

'Niets is onmogelijk'

Dat team had hij vanaf dat moment vijf jaar onder zijn hoedde, regelmatig gecombineerd met andere coachklussen. Of het lastig was om zijn dochter te coachen? “Nee, dat hele probleem heb ik nooit gezien, al wordt het vaak gezegd. Het botste nooit.” Daarnaast is hij er de man niet naar om zich te laten leiden door de mening van anderen. “Het zal me een zorg zijn hoe anderen over me denken”, zegt hij. “Ik heb hart voor de zaak.”

En die zaak betreft momenteel een Europees toernooi in september. Van Helfteren: “Ik heb die ervaring als speler uit het verleden, want meedoen lukte meerdere keren. Het is fantastisch. Ik weet niet wat nu, met dit team, mogelijk is. Het was niet reëel dat wij ons plaatsten bij de beste 24 landen van Europa, we staan niet eens bij de eerste dertig op de ranglijst, maar ik vind dat je als topsporter altijd anders moet denken. Niets is onmogelijk.”  

Alles over het TEAMKPN Sportfonds

Delen: