Rafael Nadal is een van de beste tennissers ooit. Hij won in zijn loopbaan onder andere 22 Grand Slam-titels in het enkelspel, waarvan veertien op Roland Garros. Maar hij was gedurende zijn loopbaan ook altijd een beetje een mysterie. De vierdelige documentaire Rafa, te zien op Netflix, biedt uitkomst.
“In de kelder van mijn mislukkingen is er altijd nog een lagere verdieping,” verzucht Rafael Nadal, terwijl hij in de laatste maanden als tennisser op de voet wordt gevolgd. Hij moet en zal in 2024 Roland Garros halen. Zijn geest wil nog wel, maar het lichaam is op. “Ik ben de meest uitgeputte speler in de geschiedenis van onze sport,” zegt Nadal.
In de documentaire Rafa worden twee tijdslijnen afgewisseld. In de ene probeert de 37-jarige Nadal de tijd terug te draaien, ondanks steeds dunner wordend haar en toenemende fysieke problemen. Roland Garros halen is het heilige doel, maar dat is een race tegen de klok. De enige die zo ongeveer nog een glimlach op zijn gezicht kan toveren is zijn zoontje Rafael junior.
Spierballen
De realiteit wordt afgewisseld met flashbacks naar het verleden. We zien de opkomst van de jonge Nadal, die in 2004 als achttienjarig jochie al in de Davis Cup-finale stond en die won voor eigen publiek. We zien hoe Nadal met zijn mouwloze shirt, spierballen, piratenbroek, haarband en lange donkere haar de wereld verovert, alsof hij uit de filmserie Pirates of the Carribean zo de tennisbaan op is gestapt.
Nadal: ‘Voor mij werd tennis een race tegen de klok. Ik had altijd die twijfel in mijn achterhoofd. Hoe lang houdt die voet het vol?’
Alleen de schitterende beelden van achter de schermen en belangrijke momenten in zijn indrukwekkende carrière maken de documentaire al het bekijken waard. We leren de tijdens zijn loopbaan over zijn privéleven zo gesloten Nadal, van wie niet veel meer bekend was dan dat hij een familieman was, in de docu ook van een andere kant kennen. We zien hem druk sms’en met zijn latere vrouw Maria Francisca Perello, die hij al van jongs af aan kende en met wie hij in 2000 ging daten. “Ik zit in crisis,” zien we hem roepen omdat hij niet snel genoeg een antwoord krijgt van Maria. Ook verklapt Nadal dat hij tot zijn 31ste nog bij zijn ouders woonde. Maria: “Ik zei in 2018 dat ik samen wilde wonen en hij antwoordde: ‘Waarom?’”
Ook vertelt de op de baan zo extraverte Nadal dat hij moeite had met de aandacht naast de tennisbaan. In tv-programma’s was hij altijd een beetje timide. Nadal: “Ik herinner me de opname van een videoclip met Shakira. Ik moest om een fles tequila vragen om te ontspannen.”
Zijn vrouw: “Mensen beseffen niet dat hij diep vanbinnen verlegen is.”
Zeldzame ziekte
Voor het eerst wordt echt openhartig gesproken over de ernst van zijn fysieke problemen, die al in 2005, vlak nadat hij op Roland Garros zijn eerste Grand Slam-titel heeft gewonnen, aan het licht kwamen. De zeldzame ziekte van Müller-Weiss werd geconstateerd, een deels aangeboren aandoening aan zijn voetboog. Hij kreeg een orthopedische zool in zijn linkerschoen, maar de pijn zou altijd blijven, werd hem te verstaan gegeven.
Nadal: “Voor mij werd tennis een race tegen de klok. Ik had altijd die twijfel in mijn achterhoofd. Hoe lang houdt die voet het vol?”
Oom Toni
De band met zijn oom en coach Toni komt uitgebreid aan bod in de Netflix-docu. Hij liet Rafael vanaf zijn vierde keihard trainen en was streng. Zo liet hij zijn neefje ooit doorspelen met een gebroken pink en het was vaste prik dat hij tijdens het eerste uur van een training niets mocht drinken. Toni: “Zo leerde ik hem een beetje te lijden.”
Nadal, beroemd om zijn ongeëvenaarde mentaliteit: “Wedstrijden werden daardoor makkelijker. Tegen een tegenstander had ik het makkelijk dan wanneer ik met oom Toni de baan op moest. Hij geloofde dat mij tot het uiterste drijven de juiste weg was.”
Nadal: ‘In mijn carrière moest ik beslissingen nemen over mijn gezondheid die op het randje waren van goed of fout’
Nadat hij een paar keer de beste was geweest op Roland Garros, werd de lat hoger gelegd. Wimbledon moest gewonnen worden. Dat betekende dat hij de strijd aan moest gaan met Roger Federer. De rivaliteit met Federer, die uitgebreid meewerkte aan de docu, wordt ruimschoots belicht.
In 2008 lukte het Nadal om na twee verloren Wimbledon-finales te winnen van Federer in Londen. Na jaren in de achtervolging loste hij Federer af als nummer één van de wereld. Maar daarna kwam er een nieuwe rivaal bij: Novak Djokovic. Ook hij werkte mee aan de documentaire.
Angsten
De jarenlange strijd op de baan liet niet alleen fysiek, maar ook mentaal sporen na. Vooral in de periode dat Djokovic hem passeerde op de wereldranglijst en hem zelfs op gravel de baas was.
Toni: “Het was een ramp. Hij kon niet meer vechten, wist niet meer hoe.”
Nadal: “Novak versloeg me mentaal en dat moest ik veranderen.”
De lange lijst rituelen – van zijn broek elk punt uit zijn bilnaad trekken tot het minutieus neerzetten van zijn drinkflessen voor zijn stoel – waar altijd lacherig over werd gedaan, verklaart Nadal ook. “De stress is echt, daarom heb ik zoveel steun gehad aan mijn rituelen. Het was een manier om alles buiten te sluiten. Ik had de controle als ik dat deed. Soms probeerde ik om bepaalde rituelen te laten vallen. Omdat ik mezelf terugzag op tv. En ik vond het niet leuk om dat te zien. Maar ik kon het niet. Ik had ze nodig.”
Nadal: ‘Als je zegt dat je gaat stoppen, zeg je eigenlijk: ik geef op’
Tijdens zijn loopbaan, zeker rond 2015, kreeg hij te maken met ‘angsten’. Zijn vrouw: “Hij heeft altijd met angst geleefd, maar niet zo erg als toen. Hij had concentratieproblemen, als hij de bal opgooide zag hij hem ineens niet.”
Nadal: “Als ik geen water bij me had, had ik het gevoel dat ik mijn speeksel niet weg kon slikken. Mijn keel werd droog en ik stikte in mijn eigen speeksel. Ik wist dat het angst was, maar ik kon geen oplossing vinden. Later moest ik naar een psychiater. Ze zeiden dat het waarschijnlijk kwam door al die jaren van intense druk en constant onder stress leven.”
Toni: “Als je angst hebt, heb je angst. Ik vond het niet zo belangrijk. Ik dacht: als we blijven werken, komen we er wel doorheen.”
Eind 2016, Nadal is dan dertig, haalt hij Carlos Moya bij zijn begeleidingsstaf. Het is het begin van het einde wat betreft de samenwerking met oom Toni, die niet veel later tegen de pers vertelt – dus niet eerst tegen zijn pupil en neef – dat hij eind 2017 stopt als coach.
Met Moya aan zijn zijde wist Nadal andermaal terug te keren aan de top. Na zijn dertigste wist hij nog acht Grand Slam-titels te winnen.
Nadal: “De laatste jaren van mijn carrière voelde ik me vrijer. Er was minder spanning dan toen Toni er was.’”
Darmperforaties
Het lichaam is een terugkerend issue in de documentaireserie, het begon steeds meer tegen te sputteren. In 2012 liep hij een knieblessure op, er zat een gat in de kniepees van zijn linkerknie. Het was een gevolg van de inlegzool, die zorgde voor een disbalans, waardoor hij last kreeg van zijn knie. Na acht maanden keerde hij terug, tegen het advies van de medici in. Hij verdoofde zijn knie om weer te kunnen spelen. Normaal de trap oplopen was er niet meer bij, tot grote zorg van zijn ouders, vrouw en zus.
Hij nam ’s nachts ontstekingsremmers en kreeg voor elke wedstrijd een injectie. Maar ondertussen bleef Nadal maar winnen. Hij begon de ontstekingsremmers ook te nemen uit voorzorg, dus ook als hij geen pijn had. Er werden zelfs twee darmperforaties geconstateerd door het innemen van de vele ontstekingsremmers. Nadal: “In mijn carrière moest ik beslissingen nemen over mijn gezondheid die op het randje waren van goed of fout. Maar als ik mezelf niet had gepusht, had ik misschien tien of twaalf Grand Slam-titels minder gehad.”
Verdoven
Daar waar hij in zijn loopbaan zo bang voor was, gebeurde in aanloop naar Roland Garros in 2022. Zijn linkervoet werd steeds slechter. Na de gewonnen Australian Open-finale was het klaar. Zijn voet reageerde niet meer op behandelingen en het zooltje hielp ook niet meer. Hij belde de arts en vroeg of het mogelijk was om de sensitieve zenuw in zijn voet te verdoven zodat hij mee kon doen aan Roland Garros. De arts deed het, maar medisch gezien was het op of net over de grens. Hij had geen pijn, maar ook geen echt gevoel meer in zijn linkervoet. Het was een risico, want hij kon ook alles kapotmaken.
Hij slaagde er ondanks alles in om Roland Garros te winnen. Het betekende zijn 22ste en laatste Grand Slam-titel en zijn veertiende eindzege op Roland Garros.
Nadal ging dus nog door en kon meedoen aan Roland Garros in 2024. Hij verloor in de eerste ronde van Alexander Zverev. Het ging niet meer, maar toch vond hij het nog niet het moment om af te zwaaien.
Pas bij het graveltoernooi in Bastad, in juli 2024, kwam het besef dat het echt klaar was. Eind 2024 speelde hij zijn laatste wedstrijd, in de Davis Cup tegen Nederland. Nadal: “Als je zegt dat je gaat stoppen, zeg je eigenlijk: ik geef op.”
Aanrader
Rafa is een absolute aanrader. Hoewel je als kijker wel af en toe het idee hebt dat teksten zo nu en dan gescript zijn in de periode dat hij door camera’s gevolgd wordt tijdens de laatste maanden van zijn carrière. Ook had je als kijker wel meer willen weten over de angsten waar hij over sprak. En je voelt aan alles dat de breuk met oom Toni nog altijd voor oud zeer zorgt. Maar bovenal heb je na het bekijken van Rafa een veel duidelijker beeld van de mens Rafael Nadal en daardoor krijg je nog meer bewondering voor zijn ongekende prestaties.
- Titel: Rafa
- Te zien op: Netflix
- Aantal sterren: 4 (maximaal 5)
