Tien jaar na het overlijden van Johan Cruijff brengt fotograaf Leo Vogelzang een ode aan de legendarische nummer 14. Tijdens de Kunst10Daagse exposeert de Zilveren Camera-winnaar in Strandpaviljoen De Jongens in Bergen aan Zee er met een fototentoonstelling die de speler, trainer én mens Cruijff laat zien. Van een sponsorcontract met lollyfabrikant Chupa Chups tot een potje klaverjassen in het vliegtuig: Vogelzang neemt je mee achter de lens en vertelt de verhalen achter vijf iconische foto’s.
Bij binnenkomst in Strandpaviljoen De Jongens kijk je recht in de ogen van een levensgroot, staand zwart-witportret van Johan Cruijff als trainer. Leo Vogelzang staat ernaast als zijn oude vriend Kees binnenstapt, het haar zeiknat van de storm die deze doordeweekse dag over Nederland raast. “Gisteren kwam er iemand binnenlopen die zei: ‘Hé, dat is Willem Holleeder!’”, zegt Vogelzang lachend. “Ik moest wel twee keer goed kijken, want hij lijkt er natuurlijk wel op. Die neus!”
Vogelzang liep vorig jaar door het centrum van de badplaats tijdens de Kunst10daagse en merkte iets op. “Ik zag helemaal niets over sport, maar sport is ook kunst.” Zo ontstond dit eerbetoon. Om de exposition een kunstzinnig jasje te geven, hangen er naast sportfoto’s ook enkele artistieke portretten: één in de sfeer van Monet, één in de sfeer van Van Gogh en één fotomosaïek, opgebouwd uit 500 à 600 kleine foto’s van Cruijff.
De fotograaf verstaat zijn vak, zoveel is wel duidelijk. Terwijl hij door de ruimte loopt, blijft hij bij iedere foto staan en schudt hij de ene na de andere anekdote uit zijn mouw. Hoewel het vanwege de storm nog niet stormloopt, dompelen aanwezigen zich onder in een rijk stukje sportgeschiedenis: de kopgoal van Wim Kieft – ironisch genoeg met nummer 14 op zijn shirt – tegen de Ieren, waarmee Oranje op het EK van 1988 doorstootte naar de volgende ronde. Een intiem moment van Maradona met zijn dochtertje tijdens een doorsnee training in Napels. En Max Verstappen die poseert in een pitbox op Zandvoort. “En Max poseert nooit”, voegt Vogelzang eraan toe.
Aan de wand hangen foto’s in acrylglas die niet alleen de speler, maar ook de trainer en de mens Johan Cruijff tonen. Daarnaast liggen ringmappen vol beelden van de legendarische nummer 14. “Cruijff had vier passies: voetbal, kaarten, roken en golfen. Hij gaf iedereen aanwijzingen, zelfs Maarten Lafeber tijdens het KLM Open. Maarten had het toernooi nota bene al gewonnen, maar ook hem legde Johan uit hoe je moest golfen. Ik heb er een foto van gemaakt en naar Maarten opgestuurd. Maandag komt hij hem ophalen. Geweldig!”
Johan Cruijff & Lolly’s van Chupa Chups
Leo: “Als je goed kijkt, zie je mij in de weerspiegeling van zijn zonnebril, terwijl ik op mijn kont zit. Dat was in Spanje, op 18 februari 1996. Ik was daar voor Panorama, omdat de uitgeverij een sportblad wilde uitgeven met Cruijff op de cover. Dit is mijn eerste foto van Johan met die oranje lolly. Hij had een hartoperatie ondergaan, maar aanvankelijk wist ik niet precies wanneer. Ik had hem na de operatie op de tribune gefotografeerd en dacht dat dat rond maart moest zijn geweest. Toen ik het later opzocht, bleek het 27 februari 1991 te zijn, toevallig mijn verjaardag. Dat vergeet je nooit meer. Hij kreeg toen, geloof ik, drie bypasses.
Iedereen denkt dat hij pas ná die operatie aan de lolly’s ging omdat hij moest stoppen met roken. Maar dat klopt niet: op oudere foto’s zit hij al met een lolly. Ik heb beelden waar hij kaart met Jack van Gelder, Kees Jansma en Ferry de Groot, en zij zitten ook aan de lolly’s. Hij werd later gesponsord door Chupa Chups, de Spaanse lollyfabrikant, sinds ongeveer 1995. Toen Johan nog coach van Ajax was, rookte hij nog en nam af en toe een lolly’tje. Later deden Jordi en hij het samen. Ik heb ook een kleurenfoto van hem met Gullit en Rijkaard, en daar zie je Kees Jansma en Pim van Doorn ook met lolly’s. Pim van Doorn was journalist bij het AD, net als ik. Zijn zoon Jan Joost zit er ook op. We zaten op Schiphol te wachten omdat een vliegtuig was uitgeschoven en de bagage gecontroleerd moest worden, dus zat iedereen gewoon aan de lolly’s.”
Johan Cruijff & De Meer
Leo: “Die foto maakte ik op 6 december 1981, toen Johan Cruijff terugkeerde bij Ajax in De Meer. Het elftal kwam net het veld op voor de gebruikelijke elftalfoto, weer een historisch moment vanwege zijn rentree. Toen rende Johan met Piet Schrijvers naar het doel om hem in te schieten. Piet liep net in beeld, dus die heb ik er later afgeknipt: ik vond alleen Johan en het doel mooier staan. Ik rende achter hem aan en schoot op het juiste moment. Normaal kom je daar niet zo dicht bij, maar dit keer liep ik gewoon mee. Het is een foto die blijft hangen.
Ik heb overal gefotografeerd: in Spanje, Engeland, Argentinië en Brazilië. In Nederland werken fotografen netjes en geordend, maar in Zuid-Amerika is dat een heel ander verhaal. Ik herinner me Maradona bij Napoli, toen hij de catacomben uitliep en alle fotografen op hem afkwamen. In de documentaire zie je hoe hij met zijn kind het veld op komt lopen en daar sta ik ook nog tussen, als enige Nederlander die in de documentaire voorkwam. Ook geen Van Basten en geen Gullit.”
Johan Cruijff & klaverjassen
Leo: “Hier zitten ze gewoon met elkaar te klaverjassen in het vliegtuig: fysiotherapeut Pim van Dordt, Marco van Basten, Johan Cruijff en Jan Wouters. Vroeger hadden ze geen telefoons, dus speelden ze gewoon een potje kaarten. Als fotograaf had ik natuurlijk ook veel persoonlijk contact met Cruijff. Je moet toch een beetje vertrouwen winnen, zodat ze ook iets voor je willen doen. Zo heb ik Van Basten ooit tijdens een potje golf in een vijver gefotografeerd. Nou, wie heeft er nu zo’n wereldspeler in een vijver zien liggen?
Met Patrick Kluivert maakte ik vooraf weleens een afspraak over naar welke kant van het doel hij zou lopen als hij scoorde. Als hij zich daaraan hield, kreeg hij de foto. Ook Marc Overmars heb ik weleens laten poseren bij een oldtimer. Het helpt bij het maken van zulke foto’s dat ik zelf ook een liefhebber ben van klassieke auto’s. Vroeger ging je veel meer met elkaar om. Ik heb na een training nog staan biljarten met de gebroeders De Boer. Tante Sien stond achter de bar in het spelershome. Je ging daar zitten, nam een kop koffie en een broodje, en als de jongens van de training kwamen, stonden ze je gewoon te woord. Nou, dat kun je je tegenwoordig niet meer voorstellen.”
Johan Cruijff & Louis van Gaal
Leo: “Ik heb nog honderden foto’s liggen. Het leuke van digitaal is: ik hoor weleens dat fotografen nu 8.000 of 9.000 beelden per wedstrijd maken, met 40 beelden per seconde. Het is dus altijd goed én altijd scherp, omdat alles automatisch scherpstelt. Vroeger moest je alles met de hand doen. Bij negatieven drukte je een selectie af, maar je bewaarde wel je films. Op een gegeven moment zat ik met mijn loupe naar een rol te kijken en dacht ik: ‘Huh, dat lijkt wel Louis van Gaal!’ Van Gaal was toen nog speler, dus ik wist niet wie hij was. Dus drukte ik hem af en dacht ik: ‘Top!’ Zo zie je hoe verhalen zich later vanzelf schrijven.
Op deze foto kijkt Johan vooruit, terwijl Van Gaal naar de bal kijkt. Johan kijkt naar de toekomst, Van Gaal naar het hier en nu. In Spanje hebben ze dat er van gemaakt – iets wat ik niet deel, want ik ken Louis heel goed – misschien wilden ze hem wel een beetje op de hak zetten. Van Gaal speelde destijds voor Sparta; de wedstrijd eindigde in 1–1 en volgens mij scoorde Danny Blind.”
Johan Cruijff & Søren Lerby
Leo: “Ik kwam Johnny de Mol tegen bij het padeltoernooi van Rafael van der Vaart in Beverwijk. Johnny zei tegen mij: ‘Ik ken Søren natuurlijk al heel erg lang en ik zoek nog een mooie foto van hem (Søren Lerby was de stiefvader van Johnny de Mol en speelde een belangrijke vaderrol in zijn jeugd. Nadat Johnny’s ouders, Willeke Alberti en John de Mol, uit elkaar gingen, groeide hij op bij Willeke en Lerby, onder meer in het buitenland, red.) Ik zei: ‘Nou, dat kan ik regelen.’ Ik pakte mijn website op mijn telefoon en liet de foto zien. Johnny zei: ‘Godver, die moet ik hebben. Welke formaten heb je?’ Die avond heb ik hem ook nog in kleur omgezet en opgestuurd. Ik vroeg: ‘Wil je die gebruiken?’ Hij zei: ‘Nee, ik wil hem in zwart-wit, dat vind ik mooier.’
Vorige week stuurde hij ineens een appje. Johnny heeft een nieuwe theatertour, met de première op 2 november in DeLaMar. Hij vertelde dat de regisseur de foto prachtig vond en vroeg of ik hem in kleur kon mailen. Ze willen er een groot canvas van maken en hem in de voorstelling gebruiken. Ik weet niet precies waar die theatertour over gaat, maar zo komt die foto dus weer boven water.”
