Hij is sinds 2002 de architect van tal van olympische en wereldtitels. Jac Orie, meerdere keren gekozen als Coach van het Jaar, doet het op zijn manier. We schotelden de schaatstrainer van Team Essent foto’s voor. Een verhaal uit het archief.

21 FEBRUARI 2010

Mark Tuitert wint olympisch goud op de 1500 meter in Vancouver.

Tekst gaat verder onder de foto

“Toen ik in 2002 bij SpaarSelect begon als trainer, waren er zoveel problemen binnen de familie van Mark. Ik had al heel snel een hechte band met hem. Weet je wat Mark tegen me zei toen hij won? ‘Je hoeft niet gek te zijn om te winnen.’”

Voelde hij als een zoon voor je?
“Zo ga ik hem niet noemen, maar er was een groot vertrouwen over en weer. Ik heb altijd gezegd dat die perfecte race in hem zat. Dat die eruit kwam op de Spelen was zo mooi. Favoriet Shani Davis moest nog rijden, maar we wisten al: meer hadden we er niet uit kunnen halen. Al een half jaar voor die race hadden we de rondetijden opgeschreven die nodig waren om te kunnen winnen. En die reed Mark daar in Vancouver.”

Twee jaar na het goud stapte Tuitert over naar de ploeg van Gerard van Velde. Jullie waren in gesprek met een nieuwe sponsor toen hij besloot toch voor Beslist.nl te kiezen. Kwam de breuk ook harder aan door de band die jullie hadden?
“Ik zou liegen als ik dat nu zou bestempelen als een zakelijk conflict. Vertrouwen en loyaliteit staan bij mij hoog in het vaandel. Het verdiende niet de schoonheidsprijs hoe we uit elkaar gingen. Het raakte me zeker.”

Als je jouw vertrouwen schaadt, dan is het klaar?
“Daar kan ik niet goed mee omgaan, dat is mijn achilleshiel. Ik ben heel zwart-wit.”

Hoe is het contact nu met Tuitert?
“We sms’en elkaar weleens en als ik Mark tegenkom, is het goed. Ach, iedereen gaat toch weer z’n eigen weg.”

NOVEMBER 1986

Jac Orie, Thomas Bos en Ben van der Burg (v.l.n.r.) ofwel: ‘de Haagse bende’. Alle drie zijn ze geboren in 1968, kwamen ze uit voor het gewest Zuid-Holland en Jong Oranje.

“Als ik die gasten zie, word ik meteen vrolijk. Wat hebben we een lol gehad. We waren met recht de Haagse bende, lieten ons niet makkelijk opzij zetten door de gevestigde orde.”

Was jij een goede schaatser?
“Als junior deed ik het wel goed. Maar een beet van onze rottweiler en een valpartij met de fiets hebben heel veel invloed gehad op m’n schaatscarrière. Door die beet, die ik kreeg toen we met een stok aan het spelen waren op het strand, liep ik een bloedvergiftiging op waar ik heel lang last van heb gehad. De antibioticakuur was zo hard bij me binnengekomen dat ik een tijd lang buikloop kreeg als ik me daarna te veel inspande.”

Heb je er lang last van gehad dat in jou geen wereldkampioen schaatsen schuilde?
“Nee. Ik heb later al mijn dagboeken nog eens doorgekeken en doorgerekend. Dat er meer in had gezeten, is wel duidelijk. Maar dat geldt ook voor Thomas en Ben. We wilden allemaal zo snel mogelijk vooruit. Maar er was nog niet de kennis om het maximale uit jezelf te halen zoals die er vandaag de dag is. Als je tegen mij zei dat ik wereldkampioen kon worden door op de racefiets op en neer naar Moskou te rijden, dan pakte ik meteen m’n fiets. We zaten thuis video’s te bekijken van schaatsers als Oleg Bozjev, Hein Vergeer, Hilbert van der Duim en Igor Zjelezovski en gingen daarna het ijs op. We hebben onszelf gesloopt, denk ik.”

Dacht jij: als ik niet de beste schaatser kunt worden, dan word ik maar de beste schaatstrainer?
“Helemaal niet. Toen ik stopte, wilde ik even niets met schaatsen te maken hebben. Ik ben eerst bewegingstechnologie en daarna bewegingswetenschappen gaan studeren. Ik heb mezelf in die jaren opgesloten in de bibliotheek van de Vrije Universiteit. In aanloop naar de Spelen van Salt Lake City in 2002 kwam ik weer in aanraking met het schaatsen. Toen ik schaatstrainer werd, dacht ik wel: het moet in elk geval anders dan zoals ik het als schaatser deed.”

‘Ik heb een stellage in m’n tuin gebouwd met touwen, ringen, een monkey bar. Daarin spelen de kinderen apenkooi. En ik doe zelf soms ook mee. En m’n vrouw ook!’

10 februari 2014

Jac Orie met zijn oud-pupil Gerard van Velde op het podium van het Holland House in Sochi tijdens de huldiging van de 500 meter. Links olympisch kampioen Michel Mulder.

Tekst gaat verder onder de foto

“Gerard is er de schuld van dat ik schaats- trainer ben geworden. Martin Hersman kwam voor de Spelen van 2002 vragen of ik eens met Gerard aan de slag wilde, want hij kon niet overweg met de klapschaatsen die net geïntroduceerd waren. Ik schreef de programma’s van Gerard en deed de trainingen en Geert Kuiper deed de coaching. Ook Martin en Rintje Ritsma hebben geholpen. We hebben hem aan de praat gekregen met als ultieme beloning olympisch goud op de 1000 meter in Salt Lake City.”

Had jij gedacht dat Van Velde daarna trainer zou worden?
“Nee, ik had niet verwacht dat hij dat leuk zou vinden.”

Je komt elkaar vaak tegen op het of rond het ijs. Hebben jullie nog geregeld contact?
“We praten even als we elkaar zien, maar niet veel. Amper eigenlijk.”

Overleg jij niet met andere coaches?
“Nooit gedaan. Geen enkele schaatscoach overlegt. Neem Gerard Kemkers. Ik heb en had hem hoog zitten als schaatstrainer. Tegelijkertijd hadden we een heftige concurrentiestrijd. Ik vond die strijd geweldig. Het is tussen Gerard en mij ook nooit persoonlijk geworden. Althans, zo heb ik het nooit ervaren. Maar contact? Nee, dat hadden we niet.”

Heeft die strijd met Kemkers jou een betere trainer gemaakt?
“Het is niet zo dat ik keek naar hoe hij het deed. Ik vind: je hebt een filosofie, je probeert als coach bij je visie te blijven en ondertussen leer je. Van kopiëren leer je niks. Kopiëren is plakken en knippen, dan ‘voel’ je het niet. Je zult me echt niet horen zeggen dat mijn methode de beste is. Op een andere manier kan het ook.”

Zie je Van Velde nu als je concurrent?
“Ik word betaald om het beste uit mijn schaatsers te halen. Dan kan ik toch niet van twee walletjes eten? Schaatsers die bij mij in de ploeg hebben gezeten vragen nog weleens of ik naar de rondingen van hun schaatsen of programma wil kijken. Doe ik niet. Kan niet. Dat betekent niet dat ik een hekel heb aan mensen die niet bij mij in de ploeg zitten, hoor. Ik doe vriendelijk tegen ze, maar ga ze niet wij- zer maken.”

12 februari 2014

Stefan Groothuis wint olympisch goud op de 1000 meter in Sochi.

“Volgens mij kwam er geen normale zin uit toen Stefan won. Alleen maar gevloek. Een absurde ontlading. Als ik aan het traject met Stefan denk is het eerste woord dat me te binnen schiet: hobbels. Grote hobbels! Stefan was dedicated tot het ongezonde aan toe. We haalden hem in 2008 binnen met een bijna doorgesneden achillespees. Hij kwam terug, was heel goed in aanloop naar de Spelen. Maar Vancouver werden zo’n drama voor hem, doordat hij vlak ervoor ziek was geweest. Ik kon dat slecht verkroppen, heb na afloop in de kleedkamer wat dingen door de lucht laten vliegen. Stefan nam ik niets kwalijk, dat hij onder die omstandigheden nog vierde werd op de 1000 meter was al ongekend. En na de Spelen kreeg hij een depressie. Om dan zo terug te keren… Ik gunde het die jongen zo ontzettend.”

Hoe ging jij als zijn trainer met die depressie om?
“Het was een heel ingewikkelde situatie, waarin vooral de specialisten Stefan moesten proberen te helpen. Ik zei ook: ik wil je waar mogelijk ondersteunen en helpen, maar dit is ook voor mij andere koek.’ Het was een heel precaire situatie, dit was niet even een ‘dingetje’.”

Is het jouw specialiteit om sporters die mentaal in de knoop zitten op te lappen en kampioen te maken?
“Als je mijn track record kijkt, zou je dat misschien denken. Maar ik selecteer ze er niet op, hoor.”

In het AD zei je dat het werken met sporters eigenlijk hetzelfde is als het maken van tomatensoep. ‘Het maakt niet uit of er een deuk in de pan zit, het zijn uiteindelijk de ingrediënten die bepalen of de soep goed is.’
“Nog een vergelijking: je hebt appels die er in de winkel geweldig uit zien, maar die als je er een hap van neemt, niet zo lekker zijn als je had gedacht. En je hebt ook reform appels, die zien er niet zo mooi uit, maar zijn wel heel erg lekker. Zo is het ook met sporters. Het gaat niet om de buitenkant, maar om wat er in zit. Je hoort mensen ook vaak zeggen dat in de topsport details het verschil maken. Onzin! Details zijn de ruis van het systeem. Het gaat om grondvoorwaarden, om de basis. Dát is bepalend. Ik redeneer zo: als je iets bestempelt als een detail dat het verschil maakt, is het dus een basisvoorwaarde. Het is misschien wat minder romantisch om het zo weg te zetten.”

12 november 2017

Carlijn Achtereekte en Jac Orie tijdens de wereldbeker in op de 3000 meter in Heerenveen.

Tekst gaat verder onder de foto

“Carlijn had last van haar keel. Ik keek en zag een aft. Daar maakte ik een foto van, zodat ze het zelf kon zien. Die foto stuurde ik daarna meteen door naar onze sportarts.”

Achtereekte won in Pyeongchang heel verrassend olympisch goud op de 3000 meter. Ze klopte een jaar voor de Spelen bij jou aan omdat ze al een tijdje zoekende was en ze hoopte dat jij haar kon helpen. Waarom besloot je haar in de ploeg op te nemen?
“Ik had haar niet op het oog toen ze aanklopte, maar Carlijn raakte mij door te zeggen dat ze er altijd naast zat met haar periodisering. Ze had gewoon een heel goed verhaal. Het heft in eigen hand nemen is voor mij al stap één op weg naar succes.”

Stap twee is dat jij jouw rekenmodel erbij pakt, toch?
“Klopt. Ik maak altijd indexen. Daarmee kan ik bereken wat de kansen zijn van iemand, afgaande op wedstrijden. Volgens mijn berekening hoefde Carlijn maar een kleine stap te maken om succesvol te kunnen zijn.”

Met de ‘Orie-coëfficiënt’ in de hand neem je een besluit?
“Ja. Door de jaren heen heeft mijn index me niet vaak bedrogen.”

Jij neemt niet genoegen met iemand die je kunt helpen naar een vijfde plek op de Spelen?
“Wij hebben een commerciële ploeg. Als ik wil dat geldschieters met ons in zee gaan, dan moeten mijn schaatsers succes hebben. Ik moet dus verantwoorde keuzes maken, want anders breng ik de hele ploeg in gevaar.”

Je zei ‘ja’ tegen Achtereekte, maar waarom heeft Ireen Wüst nooit onder jou getraind?
“Ik heb wel twee keer een gesprek met haar gevoerd.”

Wij geloven niet dat de index bij Wüst aangaf dat ze geen kans op succes had…
“Nee, ze is een van de grootste schaatsers ooit. Ireen maakt onderdeel uit van mijn standaard, mijn berekeningen zijn deels afgestemd op haar tijden. Maar toch is het niet tot een samenwerking gekomen. Je hebt ook te maken met ambities van de ploeg, de samenstelling van de ploeg en met de voorradige budgetten. Nou, we kregen het niet voor elkaar om Ireen binnen de ploeg te passen.”

15 februari 2018

Sven Kramer loopt weg na de voor hem dramatisch verlopen 10.000 meter in Pyeongchang, waarop hij uiteindelijk zesde werd. Helemaal links een balende Orie.

Tekst gaat verder onder de foto

“Sven was de twee jaren voor de Spelen zo goed, maar kon er niet volledig voor gaan op het moment dat het echt moest. Ik zag na twee ronden al dat het niet ging lukken. Die race kwam zo hard bij me binnen. We hadden het misschien aan kunnen zien komen. Sven had veel last van zijn rug, een van de tussenwervels had een tik gehad door een harde val op de fiets vlak voor aanvang van het seizoen. Maar het gevoel dat het weleens mis kon gaan, had ik gewoon uitgeschakeld.”

Hoe stond jij tijdens zijn rit op de kruising?
“Ik deed wat ik moest doen, maar had hetzelfde gevoel als in Vancouver, toen het niet lukte met Stefan Groothuis die door ziekte alles in de soep zag lopen.”

Wat zei hij na die tien kilometer?
“’Kut, het ging niet.’ Meer hoefde Sven ook niet te zeggen.”

We hebben het over de tien kilometer, gaan er allemaal bijna aan voorbij dat Kramer ook olympisch kampioen op de 5000 meter is geworden.
“Belachelijk toch? Sven is de eerste die drie keer op rij olympisch goud op de vijf kilometer heeft weten te winnen. Dat iedereen het over die tien kilometer heeft, komt ook doordat Sven zich een ongelooflijke druk oplegt. Hij heeft vooraf ge- roepen dat het een mislukking was als hij die gouden medaille op de 10.000 meter niet zou pakken. Ja, dan gaat iedereen daar in mee.”

19 februari 2006

Marianne Timmer pakt haar derde olympische titel. Na twee keer goud in Nagano in 1998 wint ze in Turijn de 1000 meter. 

Tekst gaat verder onder de foto

“Voor de buitenwacht was het misschien verrassend dat Marianne acht jaar na Nagano opnieuw olympisch goud pakte. Ze reed daar in Turijn een race… On-gekend. Het was: pam! Weg was Marianne. Alles wat we er in een paar jaar aan training en kennis in hadden gestopt, wist ze op een sublieme wijze bij elkaar te krijgen in die rit. Die race benaderde de perfectie. Dit succes kwam vlak na de breuk met Erben en deze titel kon ik wel even gebruiken, hoor.”

Ook Timmer zat op dood spoor toen ze bij je kwam, toch?
“Ja. Marianne was ‘ondertrained’ toen ze bij ons binnen kwam. Ze sleepte ook nog een staart van problemen achter zich aan. Maar ze had ook een waanzinnig weerstandsvermogen. Marianne reageerde het beste als ik tegen het botte aan eerlijk was. Ik zei gewoon waar het op stond. Daar kan niet iedereen goed mee overweg. Marianne wel, die houdt niet van lulverhalen.”

Waarom was zij zo goed?
“Allereerst had ze een ongekend talent. Marianne presteerde daarnaast het best als de druk het hoogst was. Zoals Ireen Wüst dat ook heeft en Annette Gerritsen in haar goede tijd ook.”

7 februari 2015

Kjeld Nuis heeft in Heerenveen de wereldbeker op de 1000 meter gewonnen.

Tekst gaat verder onder de foto

“Ik denk dat veel mensen een paar jaar terug niet een olympisch kampioen in hem zagen. Kjeld kwam binnen als een twijfelaar. In Jong Oranje lukte het niet zo goed met hem. Er werd veel meer naar generatiegenoten Jan Blokhuijsen en Koen Verweij gekeken. Kjeld heeft er keihard aan gewerkt om te komen waar hij nu is. Zijn mentale gesteldheid richting een wedstrijd is nu zoveel beter dan voorheen.”

Wat was jou reactie toen Nuis een paar jaar terug vertelde dat hij de hulp van  een psycholoog in ging schakelen?
“Prima. We wilden toch winnen? En het heeft hem ook echt geholpen. Ik heb alleen gezegd dat ik wilde samen- werken met die psycholoog, zodat ik controle hield over het hele traject.”
Wanneer dacht je bij Kjeld: nu heeft hij niveau om olympisch kampioen te worden?
“Twee jaar voor de Spelen, toen hij die veldslagen had met Pavel Kulizhnikov. Vanaf dat moment begon het allemaal samen te vallen op mentaal, fysiek en technisch vlak.”